Koninklijk Paleis van Madrid, 24 december 2025
Goedenavond.
Veertig jaar geleden, in deze Zuilenzaal van het Koninklijk Paleis in Madrid, werd het verdrag ondertekend dat de toetreding van Spanje tot de Europese Gemeenschappen bezegelde. Dit jaar vieren we ook de vijftigste verjaardag van het begin van onze democratische transitie. Deze twee mijlpalen inspireren mij om op deze kerstavond met u te spreken over samenleven – over ons democratisch samenleven – door te reflecteren op de weg die we hebben afgelegd, en met vertrouwen in het heden en de toekomst.
De transitie was bovenal een collectieve daad van verantwoordelijkheid. Ze kwam voort uit een gedeelde vastberadenheid om door middel van dialoog een toekomst van vrijheid op te bouwen. Degenen die dit proces begeleidden, zorgden ervoor dat het Spaanse volk als geheel de ware auteur van zijn eigen toekomst werd en zijn soevereine macht volledig opeiste.
Ondanks verschillen en onzekerheden overwonnen ze meningsverschillen en transformeerden ze twijfel in een stevig fundament – zonder enige garantie op succes. Die moed – vooruitgaan zonder zekerheden, maar samen – is een van de meest waardevolle lessen die ze ons hebben nagelaten.
Uit die impuls is onze grondwet van 1978 voortgekomen: een gedeeld kader van doelstellingen waarop ons heden en onze manier van samenleven zijn gebouwd; een kader dat breed genoeg is om ons allemaal te omvatten, in al onze diversiteit.
Ons besluit om deel te nemen aan het Europese integratieproces was de andere doorslaggevende en stimulerende stap. Ook dit was het resultaat van een collectieve inzet: die van een land dat vastbesloten was een hoofdstuk van langdurige afstand tot een Europa af te sluiten waarmee we principes, waarden en een gemeenschappelijke visie voor de toekomst delen. Europa bracht niet alleen modernisering en economische en sociale vooruitgang; het versterkte ook onze democratische vrijheden.
Dit historische perspectief herinnert ons eraan dat Spanje de afgelopen vijf decennia een ongekende transformatie heeft ondergaan – een transformatie die democratie, politiek pluralisme, decentralisatie, openheid naar de wereld en welvaart heeft versterkt.
Onze samenleving wordt gevormd door generaties die de transitie hebben meegemaakt, en door anderen die deze niet hebben ervaren en die in een democratie en vrijheid zijn geboren en getogen. Oudere generaties die ingrijpende veranderingen hebben gezien; volwassenen die zich onvermoeibaar inzetten om een balans te vinden tussen werk, gezin en persoonlijke verantwoordelijkheden; en jongeren die nu met initiatief en toewijding nieuwe uitdagingen aangaan.
Ze zijn allemaal essentieel voor eerlijke en samenhangende vooruitgang. En tot hen allen richt ik mij.
We leven in veeleisende tijden. Veel burgers ervaren dat de stijgende kosten van levensonderhoud hun mogelijkheden beperken; dat de toegang tot huisvesting de ambities van jongeren in de weg staat; dat snelle technologische veranderingen leiden tot onzekerheid op de arbeidsmarkt; of dat klimaatgerelateerde verschijnselen steeds ingrijpender en soms tragischer worden.
We staan voor vele uitdagingen. Burgers merken ook dat de spanning in het publieke debat leidt tot vermoeidheid, desillusie en vervreemding – realiteiten die niet opgelost kunnen worden met retoriek of wensdenken.
In de afgelopen 50 jaar heeft Spanje herhaaldelijk bewezen dat het land, met de juiste vastberadenheid, doorzettingsvermogen en een gedeelde visie, interne en externe uitdagingen het hoofd kan bieden. We hebben het gezien tijdens economische crises, gezondheidscrisissen en natuurrampen, en we zien het dagelijks in het stille, verantwoordelijke werk van miljoenen mensen.
Spanje heeft vooruitgang geboekt telkens wanneer we gemeenschappelijke doelen nastreefden. En de kern van elk gezamenlijk project is samenleven – het fundament van ons democratisch leven. Degenen die ons voorgingen, waren in staat dit op te bouwen, zelfs onder moeilijke omstandigheden, zoals vijftig jaar geleden.
Maar samenleven is geen eeuwigdurende erfenis. Het is kwetsbaar en moet dagelijks gekoesterd worden. Daarom moet ieder van ons de verantwoordelijkheid nemen om het te behouden. En om dat te kunnen doen, hebben we vertrouwen nodig.
In de turbulente wereld van vandaag – waar multilateralisme en de wereldorde onder druk staan – ervaren democratische samenlevingen een zorgwekkende vertrouwenscrisis. Dit heeft een diepgaande invloed op het publieke moreel en de geloofwaardigheid van instellingen.
Extremisme, radicalisme en populisme gedijen op dit gebrek aan vertrouwen, op desinformatie, ongelijkheid, ontevredenheid met het heden en onzekerheid over de toekomst.
Het is niet voldoende om te zeggen dat we dit al eerder hebben meegemaakt, of dat we al weten hoe dergelijke hoofdstukken uit de geschiedenis aflopen. Het is aan ons allen om het vertrouwen in onze democratische samenleving te beschermen. Laten we ons afvragen – zonder met de vinger te wijzen – wat ieder van ons kan doen om dat vertrouwen te versterken, en welke grenzen we nooit mogen overschrijden.
Ik spreek over dialoog, omdat oplossingen de deelname, verantwoordelijkheid en inzet van iedereen vereisen. Ik spreek over respectvol taalgebruik en luisteren naar anderen; over voorbeeldig gedrag van alle overheidsinstanties; over empathie; en over het centraal stellen van de menselijke waardigheid – in het bijzonder die van de meest kwetsbaren – in elk gesprek en elk beleid.
Laten we op deze kerstavond niet vergeten dat in een democratie onze eigen ideeën nooit dogma's kunnen zijn, noch die van anderen een bedreiging vormen; dat vooruitgang betekent dat we door middel van overeenkomsten en compromissen in dezelfde richting vooruitgaan – en niet ten koste van de val van een ander; en dat Spanje bovenal een gezamenlijk project is: een manier om individuele aspiraties te verenigen rond een gemeenschappelijk begrip van het algemeen belang.
Elk tijdperk kent zijn eigen uitdagingen. Er zijn geen gemakkelijke paden. Ons pad is niet gemakkelijker of moeilijker dan dat van onze ouders of grootouders. Maar we bezitten een grote troef: ons vermogen om dat pad samen te bewandelen.
Laten we dat doen met de herinnering aan deze vijftig jaar in gedachten, en met vertrouwen. Angst werpt alleen maar barrières op en creëert ruis, en barrières en ruis belemmeren ons om de werkelijkheid volledig te begrijpen.
Wij zijn een geweldig land. Spanje barst van het initiatief en talent, en ik ben er vast van overtuigd dat de wereld – nu meer dan ooit – behoefte heeft aan onze gevoeligheid, creativiteit, werkethiek, gevoel voor rechtvaardigheid en gelijkheid, en onze onwankelbare toewijding aan Europa, zijn principes en waarden.
We zullen onze doelen bereiken, met alle successen en mislukkingen van dien, als we ze samen nastreven en met trots deelnemen aan dit gezamenlijke levensproject dat Spanje is.
In de overtuiging dat we verenigd vooruit zullen blijven gaan, wens ik u namens de Koningin en onze dochters, Prinses Leonor van Asturië en Infanta Sofía, het allerbeste voor deze dagen en het komende jaar.
Allen een fijne kerst toegewenst.
Eguberri aan. Bon Nadal. Boa's Festas.
